Gołębie to ptaki wyjątkowo łatwe w utrzymaniu, jednak ich zdrowie i kondycja w dużej mierze zależą od właściwie zbilansowanej diety. Dotyczy to zarówno gołębi hodowlanych i pocztowych, jak i dzikich osobników, które ludzie decydują się dokarmiać lub przygarnąć pod opiekę. Nieprawidłowe żywienie prowadzi do niedoborów pokarmowych, osłabienia odporności i skrócenia życia ptaka.
Naturalna dieta gołębia
W naturze gołębie są ziarnojadami — podstawę ich diety stanowią nasiona różnych roślin, zboża, owoce i sporadycznie drobne bezkręgowce. Dzikie gołębie miejskie żerują na tym, co znajdą w otoczeniu człowieka: okruszkach chleba, resztkach jedzenia, nasionach traw i chwastów. Taki sposób odżywiania jest daleki od optymalnego i często prowadzi do niedoborów witamin oraz problemów z układem pokarmowym.
Gołębie hodowlane mają znacznie lepiej kontrolowaną dietę, opartą na mieszankach zbożowych dostosowanych do ich potrzeb energetycznych, stanu zdrowia i okresu roku. W sezonie lęgowym zapotrzebowanie na białko i wapń wzrasta, co wymaga odpowiedniego uzupełnienia podstawowej diety.
Zboża i nasiona — fundament diety gołębia
Podstawowym pokarmem gołębi powinny być mieszanki zbożowe dostępne w sklepach zoologicznych, skomponowane specjalnie dla tego gatunku. Gotowe mieszanki łączą różne składniki w odpowiednich proporcjach i są wygodnym rozwiązaniem dla hodowców. Wśród najchętniej zjadanych składników wyróżniają się:
- pszenica — łatwo strawna, bogata w węglowodany i stanowiąca główne źródło energii,
- kukurydza — kaloryczna i chętnie pobierana, szczególnie w okresie zimowym,
- groch i inne nasiona strączkowe — cenne źródło białka roślinnego,
- proso — drobne ziarno polecane szczególnie młodym i osłabionym ptakom,
- słonecznik — podawany w umiarkowanych ilościach ze względu na wysoką zawartość tłuszczu,
- sorgo i saflorpokarm uzupełniający o dobrej wartości odżywczej.
Ziarno powinno być świeże, suche i wolne od pleśni. Spleśniałe lub wilgotne zboże zawiera mykotoksyny, które są dla gołębi silnie trujące i mogą prowadzić do uszkodzenia wątroby oraz układu nerwowego.
Warzywa i owoce w diecie gołębia
Gołębie chętnie uzupełniają swoją dietę o świeże warzywa i owoce, które dostarczają witamin, minerałów i antyoksydantów. Nie wszystkie produkty roślinne są jednak dla nich bezpieczne. Do polecanych należą:
- liście sałaty, szpinaku i jarmużu — bogate w witaminy A i K,
- marchew — podawana w postaci tartej lub pokrojonej w drobne kawałki,
- jabłka i gruszki — bez pestek, które zawierają szkodliwe związki cyjanowe,
- jagody i winogrona — chętnie zjadane jako smakołyk,
- dynia i cukinia — lekkostrawne i dobrze tolerowane.
Należy natomiast bezwzględnie unikać podawania gołębiom cebuli, czosnku, awokado oraz surowych ziemniaków — te produkty zawierają substancje toksyczne dla ptaków. Szkodliwy jest też chleb i pieczywo, które mimo że są chętnie dziobane przez gołębie miejskie, nie mają wartości odżywczej i mogą prowadzić do problemów trawiennych oraz otyłości.
Białko i minerały — kiedy są potrzebne?
Gołębie potrzebują zwiększonej dawki białka i wapnia w okresie lęgowym oraz podczas pierzenia. Wapń jest niezbędny do tworzenia skorupek jaj oraz prawidłowego rozwoju piskląt. Najlepszym jego źródłem są:
- muszle ostryg lub muszle ślimaków mielone na drobny proszek,
- kreda pastewna dostępna w sklepach zoologicznych,
- gotowe mineralne mieszanki dla gołębi zawierające wapń, fosfor i mikroelementy.
Gołębie hodowlane i pocztowe korzystają też z grytu — drobnych kamyczków lub gruboziarnistego piasku, który trafia do żołądka mięśniowego i ułatwia mechaniczne rozdrabnianie ziarna. Gryt powinien być stale dostępny w osobnej miseczce.
Smakołyki dla gołębia i dodatki uzupełniające
Dla gołębi hodowlanych dostępne są specjalne smakołyki w postaci preszowanych bloków zbożowych z dodatkiem witamin i minerałów. Można je wieszać w klatce lub gołębniku — ptak dzioba je w miarę potrzeby. Dobrym uzupełnieniem diety są też suszone robaki mącznikowe, podawane w niewielkich ilościach jako źródło białka zwierzęcego, szczególnie w sezonie lęgowym.
Warto regularnie podawać gołębiom preparaty witaminowo-mineralne dedykowane dla ptaków. Szczególnie istotne są witaminy z grupy B, witamina A oraz D3. Niedobór witaminy A objawia się zmianami na śluzówkach i drogach oddechowych, a niedobór D3 — osłabieniem kości i problemami z jajnikowaniem samic.
Czym poić gołębie?
Gołębie piją stosunkowo dużo wody w porównaniu z innymi ptakami — dorosły osobnik może wypijać nawet 50–80 ml dziennie, a w upalne dni lub w trakcie karmienia piskląt nawet więcej. Woda powinna być:
- świeża i wymieniana co najmniej raz dziennie,
- podawana w czystej, łatwej do dezynfekcji pojemnicy,
- wolna od alg, bakterii i resztek pokarmu,
- w temperaturze pokojowej — zbyt zimna woda może powodować problemy trawienne.
W okresach wzmożonego wysiłku — np. podczas przelotów u gołębi pocztowych — do wody można dodawać elektrolity lub preparaty regenerujące dostępne w sklepach zoologicznych. Profilaktycznie stosuje się też acidyfikatory wody, które obniżają jej pH i ograniczają rozwój drobnoustrojów w poidłach.
Jak karmić gołębia znalezionego lub chorego?
Znaleziony na ulicy gołąb, który jest osłabiony lub ranny, wymaga szczególnego podejścia. Nie należy podawać mu chleba ani mleka — te produkty są szkodliwe i mogą pogorszyć jego stan. Najlepszym rozwiązaniem jest podanie przegotowanej, letniej wody za pomocą strzykawki bez igły lub mokrego wacika przyłożonego do dzioba. Jeśli ptak wymaga karmienia, można podać mu namoczone w wodzie proso lub gotowaną kaszę jaglaną bez soli i tłuszczu.
Osłabione lub chore ptaki powinny jak najszybciej trafić pod opiekę weterynarza lub do ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt. Samodzielne leczenie i długotrwałe przetrzymywanie dzikich gołębi bez fachowej pomocy jest zarówno trudne, jak i w wielu przypadkach prawnie uregulowane.
