Amadyna wspaniała (Erythrura gouldiae), zwana też amadyńcem wspaniałym lub papugą Gouldowej, to jeden z najpiękniejszych ptaków hodowanych w wolierach i klatkach na całym świecie. Jej intensywne, mozaikowe ubarwienie – zestawienie zieleni, żółci, błękitu i czerwieni – sprawia, że robi wrażenie nawet na osobach niezainteresowanych ptactwem. Oprócz wyglądu amadyna wspaniała przyciąga uwagę hodowców delikatnym śpiewem i stosunkowo spokojnym temperamentem.
Skąd pochodzi amadyna wspaniała?
Amadyna wspaniała pochodzi z północnej Australii – zamieszkuje tropikalne sawanny, tereny trawiaste i obrzeża lasów monsunowych w stanie Queensland, Terytorium Północnym i Australii Zachodniej. W naturze żyje w stadach i odżywia się głównie nasionami traw, owadami i ich larwami – szczególnie w okresie lęgów, gdy młode ptaki potrzebują białka. W warunkach naturalnych amadyny wspaniałe gniazdują w dziuplach termitier lub martwych drzew, co ma znaczenie przy organizowaniu hodowli w warunkach domowych.
Gatunek został opisany naukowo w 1844 roku przez Johna Goulda i nazwany na cześć jego żony Elizabeth. W Australii amadyna wspaniała jest objęta ochroną i uznana za gatunek narażony – populacje dzikie gwałtownie spadły w XX wieku z powodu zmian środowiskowych i intensywnego odłowu na potrzeby handlu. Wszystkie ptaki dostępne dziś w hodowlach to potomkowie osobników sprowadzonych do Europy przed wprowadzeniem zakazu eksportu.
Ubarwienie amadyny wspaniałej – 3 formy kolorystyczne głowy
Najbardziej charakterystyczną cechą amadyny wspaniałej jest jej niezwykłe ubarwienie. Ptak ma szmaragdowozielony grzbiet, jaskrawożółty lub biały brzuch, purpurowoczerwone lub liliowe gardło oraz jasnoniebieski pierś. Głowa może mieć różny kolor – i to właśnie ta cecha definiuje 3 podstawowe formy kolorystyczne gatunku.
3 naturalne formy kolorystyczne amadyny wspaniałej ze względu na kolor głowy:
- forma czerwonogłowa – głowa intensywnie czerwona z czarną obwódką; najczęściej spotykana w naturze, stanowi około 70–75% dzikich osobników
- forma czarnogłowa – głowa czarna z czerwoną plamką lub bez; stanowi około 25% populacji dzikiej
- forma żółtogłowa – głowa żółtawa lub pomarańczowa; mutacja bardzo rzadka w naturze, częstsza w hodowli
W hodowlach selektywnych wyhodowano też dodatkowe mutacje barwne – w tym formy niebieskie i srebrzyste – jednak najbardziej cenione przez koneserów pozostają ptaki o ubarwieniu zbliżonym do dzikiego, z intensywnymi, nasyconymi kolorami.
Dymorfizm płciowy – jak odróżnić samca od samicy amadyny wspaniałej?
Amadyny wspaniałe wykazują wyraźny dymorfizm płciowy, choć u niedoświadczonego obserwatora różnice mogą być trudne do dostrzeżenia. Samiec ma intensywniejsze, bardziej nasycone kolory – szczególnie widoczne jest to na piersi i gardle – oraz purpurowoczerwone gardło zdecydowanie głębszego odcienia. Samica jest nieco bledsza, a kolory jej upierzenia są mniej kontrastowe. Różnicę najłatwiej dostrzec, porównując 2 ptaki obok siebie – pojedynczego osobnika trudniej ocenić bez punktu odniesienia.
Jak śpiewa amadyna wspaniała?
Śpiew amadyny wspaniałej jest delikatny, cichy i melodyjny – zupełnie inny od głośnego świergotu kanarków czy papug. Ptaki wydają miękkie, syczeące dźwięki, krótkie trele i ciche gwizdania. Samiec śpiewa najintensywniej w okresie godowym, wykonując charakterystyczny taniec przy samicy – unosi i potrząsa głową, nadyma gardło i wydaje serię cichych dźwięków.
Amadyny wspaniałe nie naśladują ludzkiej mowy ani dźwięków otoczenia – ich wokalizacja jest naturalna i gatunkowo specyficzna. Dla osób ceniących spokój śpiew amadyny wspaniałej jest ogromną zaletą: ptaki są słyszalne w ich pobliżu, ale nie przeszkadzają domownikom ani sąsiadom. To czyni je idealnym wyborem do mieszkania w bloku, gdzie głośne ptaki mogłyby być problematyczne.
Wymagania hodowlane – czego potrzebuje amadyna wspaniała?
Amadyna wspaniała jest ptakiem wymagającym i nie jest polecana hodowcom-początkującym. Wymaga stabilnych warunków środowiskowych, odpowiedniej diety i towarzystwa pobratymców. Utrzymywana samotnie szybko traci formę i może podupadać na zdrowiu – to gatunek wybitnie stadny, który potrzebuje kontaktu z innymi amadynami.
Podstawowe wymagania przy hodowli amadyny wspaniałej:
- temperatura – optymalna to 22–26°C przez cały rok; ptaki są bardzo wrażliwe na chłód i przeciągi, temperatura poniżej 18°C może wywołać poważne choroby
- klatka lub woliéra – minimalne wymiary dla pary to 80 × 40 × 40 cm; ptaki są ruchliwe i potrzebują przestrzeni do latania w poziomie
- towarzystwo – należy utrzymywać co najmniej parę; amadyny są ptakami stadnymi i źle znoszą samotność
- wilgotność powietrza – optymalna to 60–70%; suche powietrze (szczególnie zimą przy ogrzewaniu centralnym) wysusza drogi oddechowe i sprzyja infekcjom
- oświetlenie – ptaki potrzebują 12–14 godzin światła dziennie; w miesiącach zimowych warto stosować sztuczne oświetlenie UV wspierające syntezę witaminy D3
Żywienie amadyny wspaniałej
Prawidłowe żywienie ma dla amadyny wspaniałej istotne znaczenie – błędy dietetyczne są jedną z najczęstszych przyczyn chorób i przedwczesnej śmierci tych ptaków w hodowlach amatorskich.
Składniki prawidłowej diety amadyny wspaniałej:
- mieszanka nasion – podstawa diety; powinna zawierać różne gatunki prosa, kanarka, owsa łuskanego i innych drobnych nasion traw
- kiełkowane nasiona – znacznie bogatsze w witaminy i enzymy niż suche; powinny stanowić stały element diety przez cały rok
- jajeczna karma miękka – niezbędna w okresie lęgów jako źródło białka dla rosnących piskląt; wiele hodowców podaje ją przez cały rok w małych ilościach
- żywe lub liofilizowane owady – mącznik, larwy much białkowych; szczególnie ważne w czasie karmienia piskląt
- zielonka – świeże lub suszone zioła i trawy, np. gwiazdnica, tasznik, babka; dostarcza witamin i urozmaica dietę
- witaminy i minerały – preparat witaminowy do wody lub na nasiona, kałamarnica jako źródło wapnia
Lęgi i rozmnażanie amadyny wspaniałej
Rozmnażanie amadyny wspaniałej jest możliwe w wolierze lub dużej klatce lęgowej. Ptaki gniazdują w specjalnych skrzynkach lęgowych o wymiarach około 15 × 15 × 15 cm z otworem wlotowym. Samica składa od 4 do 8 jaj, a okres inkubacji wynosi około 14–16 dni. Oboje rodzice wysiadują jaja i karmią pisklęta. Młode opuszczają gniazdo po około 3 tygodniach, jednak nadal są karmione przez rodziców przez kolejne 2–3 tygodnie.
Hodowcy amadyn wspaniałych nieraz stosują mamki – inne gatunki amadyn (najczęściej amadynę zebrowatą), które wysiadują jaja i wychowują pisklęta amadyny wspaniałej. Ta praktyka budzi kontrowersje, ponieważ pisklęta wychowane przez mamki mogą mieć zaburzony system rozpoznawania pobratymców i trudności z własnym rozrodem. Metoda naturalna – gdy ptaki wychowują swoje potomstwo samodzielnie – jest znacznie bardziej wartościowa z hodowlanego punktu widzenia.
